یکی از مهمترین و حساسترین اعضای بدن، چشمهای شما هستند و در مواقعی که درمان آنها مورد توجه قرار نگیرد، خطرات بسیاری آنها را تهدید میکند. سوزش چشمها (Eyes Irritation) مشکلی بسیار رایج است. اکثر مردم به دلیل بیخوابی دچار سوزش چشم میشوند اما این مشکل برای همه یکسان نیست و میتواند دلایل دیگری نیز داشته باشد.
چرا در چشم هایمان احساس سوزش می کنیم
احساس خارش، درد یا وجود شن در چشمانتان باعث تحریک شما برای خارش آنها میشود که این امر، سبب متورم شدن رگهای چشم، قرمز شدن چشمها و در نتیجه سوزش آنها میشود.
سوزش چشم به عوامل مختلفی از جمله کم خوابی بستگی دارد، که در این مقاله به تمامی آنها اشاره کردهایم.
رایج ترین علت سوزش چشم
شایع ترین علت سوزش چشم بیخوابی است که اغلب، افراد به دلیل سوزش و درد نمیتوانند استراحت کنند. خستگی چشم نیز از دیگر دلایل نشاندهنده سوزش چشمها است. دلایل مختلف دیگر مانند استفاده طولانی مدت از موبایل، کامپیوتر و تلویزیون یا حتی خواندن کتاب به صورت متوالی، نشانههایی از سوزش چشم هستند. به طور کلی شما هنگامی متوجه سوزش چشمانتان میشوید که احساس خشکی،خارش یا درد را در این ناحیه داشته باشید.
دلایل سوزش چشم در افراد
سوزش چشم دلایل مختلفی میتواند داشته باشد، مانند خشکی، آلرژی، عفونت، لنزهای تماسی و غیره. در نظر داشته باشید که درمان هر کدام از این عارضهها با یکدیگر متفاوت است. لطفاً برای اطلاع از جزئیات وضعیت و همچنین روش درمان آن، تا انتها مطلب را بخوانید.
خشکی چشم
خشکی چشم یکی از شایعترین و شناختهشدهترین علل سوزش و ناراحتی چشم است. نام دیگر این بیماری، سندروم اختلال اشک است؛ دلیل آنهم ناکارآمد بودن بخش تولید کننده اشک است. مواد تشکیل دهنده اشک آب، روغن و مخاط است تا چشمهارا از عفونت پاکیزه نگه دارد. نامتعادل بودن این مواد نیز میتواند باعث خشکی چشمها شود. این بیماری با احساس خارش یا وجود شئ خارجی در چشم، حساسیت به نور، درد یا سوزش، تاری دید یا چشمان همیشه خیس همراه است.
درمان خشکی چشم:
اگر هر کدام از این نشانهها را در خود یا نزدیکانتان مشاهده کردهاید، موارد زیر میتوانند به شما کمک کنند:
- درمان خشکی چشم با استفاده از اشک مصنوعی: قطره اشک مصنوعی میتواند از خشکی چشم شما جلوگیری کند. برای تهیه آن میتوانید به نزدیکترین داروخانه محل زندگی خود مراجعه کنید. همچنین شما میتوانید با کمپرس گرم یا ماساژ دادن پلکها، مانع خشکی چشم خود شوید.
- درمان خشکی چشم با استفاده از دارو (محرکهای تولید اشک) : برخی از بیماران دارای خشکی چشم، نیازمند داروهای مخصوص هستند که متناسب با نسخه پزشک باید داروهای بخصوصی را مصرف کنند.
- خشکی چشم
- 12 وسیله برای درمان خشکی چشم
- داروهایی برای کاهش علائم خشکی چشم
- قطره چشمی روان کننده برای خشکی چشم
قرمز شدن چشمها (چشم صورتی)
چشم صورتی بیماری است که ملتحمه چشم را درگیر میکند. حال ملتحمه چیست؟
مُلتحِمه یک غشای مخاطی بسیار نازک و شفاف است که سطح داخلی پلکها و سفیدی کره چشم (صلبیه) را میپوشاند. ملتحمه وظایف بسیار مهمی از جمله مرطوب نگه داشتن چشم، محافظت از چشم در برابر ورود عوامل بیماریزا و آلودگیها، روانکننده حرکت پلک را بر عهده دارد.
با توجه به تعریف مُلتحِمه، اگر یک شئ خارجی باعث تحریک این قسمت شود، شخص بیمار میشود که عارضه آن التهاب ملتحمه چشم است. این عارضه باعث سوزش و خارش میشود که در نتیجه چشمهای شما به رنگ قرمز در میآیند.
دلایل ورم ملتحمه به سه نوع اصلی تقسیم میشوند:
- ورم ملتحمه ویروسی (Viral conjunctivitis)
- ورم ملتحمه باکتریایی (Bacterial conjunctivitis)
- ورم ملتحمه آلرژیک (Allergic conjunctivitis)
درمان بیماری چشم صورتی
به دلیل متفاوت بودن التهابهای ملتحمه، روش درمان آنها نیز با یکدیگر تفاوت دارد.
- ملتحمه ویروسی: معمولا عارضه ملتحمه ویروسی، مانند سرماخوردگی مُسری است؛ اما خودبهخود برطرف میشود. شما میتوانید با استفاده از قطرههای چشمی یا قرار دادن دستمال خیس روی ورم، به از بین رفتن علائم آن کمک کنید.
- ملتحمه باکتریایی: شایعترین التهاب ملتحمه، از نوع باکتریایی است. این نوع از ملتحمه بسیار دردناک و سوزآور است و میتواند به شدت موجب قرمز شدن چشم شما شود. شما میتوانید با مصرف داروهایی که پزشک برایتان تجویز میکند یا درمانهای خانگی، به درمان این بیماری بپردازید.
- ملتحمه آلرژیک: سیستم ایمنی برخی افراد، هنگامی که با یک آلرژن مواجه میشوند بیش از حد واکنش نشان میدهد. در نتیجه التهاب به وجود میآید و باعث قرمز و زخم شدن چشمها میشود. علائم این ملتحمه آبریزش چشم، خارش و سوزش بیش از اندازه است. بهترین راه برای درمان التهابهای آلرژیک دوری از محرکها است. انواع محرکها عبارتاند از گرده گلها، گرد و غبار، موی حیوانات، مواد غذایی خاص و غیره.
بیماری آلرژی چشم
بیماری آلرژی چشم با ملتحمه آلرژیک متفاوت است. بیماری آلرژی چشم به دلیل تغییر فصل بوجود میآید و فرد بیمار را مورد آزار و اذیت قرار میدهد. این بیماری عوارضی مانند آبریزش چشم، سوزش و خارش را بههمراه دارد و همچنین بینایی را تحت تاثیر قرار دهد.
مهمترین راه حل برای برطرف کردن آلرژی چشمی فصلی، دوری از محرکهای ایجاد کننده آن است. دلیل خارش و سوزش چشمها، محرکهایی مانند گرد و غبار هستند. توصیه میشود اگر به تغییر فصلها آلرژی دارید و نشانههای آلرژی چشمی فصلی را در خود مشاهده میکنید، از خاراندن چشمان خود بپرهیزید و حتما به پزشک مراجعه کنید.
گلمژه
گلمژه یا التهاب پلک، بیماری بسیار رایج میان افرادی است که بهداشت فردی خود را رعایت نمیکنند و دستان به ظاهر تمیز خود را به چشمان خود میزنند. علائم این بیماری عبارت اند از مشاهده تکههای زائد چرب روی بالشت، چسبیدن ضایعات پوستی به روی مژهها و همچنین قرمز و متورم شدن پلکها. گل مژه میتواند در سنین کم و میانسالی نیز افراد را گرفتار کند.
زخم شدن قرنیه بهوسیله لنزهای تماسی
افرادی که از لنزهای تماسی استفاده میکنند، ممکن است باعث زخم شدن قرنیه خود شوند. این مشکل نیز یکی دیگر از دلایل سوزش چشم در افراد است که درمان آن، هزینههای هنگفتی را به همراه دارد.
علائم زخم شدن قرنیه عبارتاند از حساسیت به نور، احساس دردهای شدید ، قرمز شدن و سوزش چشم. بهترین راه درمان قرنیه آسیب دیده، مراجعه به چشم پزشک است تا بهترین راه درمان به شما توصیه شود.
سوزش چشم به دلیل تزریق بوتاکس
یکی دیگر از عوامل شایع که باعث سوزش چشم در افراد میشود، تزریق بوتاکس است. اگر تزریق بوتاکس توسط افراد مجرب انجام نشود، باعث پخش شدن بوتاکس و تاثیر آن بر روی پلک و چشمان شما میشود. این اتفاق موجب اختلال در اساس کار پلکها میشود، به همین دلیل چشمان شما دچار خشکی میشود. معمولا این عارضه پس از گذشت چند روز از بین میرود، اما در صورت تداوم آن توصیه میشود به پزشک مراجعه کنید.
عمل لیزیک و سوزش چشم
بسیاری از افراد پس از عمل لیزیک چشمانشان دچار سوزش و خارش میشوند، که این عارضه بسیار رایج و موقت است و جای نگرانی نیست. در صورتی که سوزش و خارش چشمان شما پس از گذشت 1 یا 2 هفته ادامه پیدا کرد، حتما به چشم پزشک مراجعه کنید.
درمان خانگی سوزش چشم
لازم به ذکر است که برای درمان خانگی سوزش چشم خود با استفاده از درمانهای خانگی یا گیاهی، باید واجد شرایط باشید؛ یعنی از حاد نبودن وضعیت چشمان خود مطمئن شوید، در غیر این صورت باید به پزشک مراجعه کنید.
بهداشتیترین و موثرترین روشهای درمان خانگی سوزش چشم عبارتاند از:
استفاده از اشکهای مصنوعی (قطرههای روان کننده)
اشک مصنوعی، مطمئنترین و موثرترین روش درمان خانگی است. اشک مصنوعی بدون نسخه در داروخانهها موجود است و سطح چشم را مرطوب نگه میدارد و سوزش ناشی از خشکی را تسکین میدهد. اشک مصنوعی برای شستوشوی اصلی به کار نمیرود، اما میتوان برای تمیز نگه داشتن سطح چشم در برابر ذرات ریز از آن استفاده کرد.
نکته قابل توجه این است که برای استفادههای مکرر، قطرههایی که حاوی نگهدارنده (Preservatives) نیستند را خریداری کنید.
کمپرس سرد (برای آلرژی و التهاب)
کمپرس سرد باعث منقبض شدن رگهای خونی شده و تورم و قرمزی ناشی از آلرژی یا محرکها را کاهش میدهد. در صورتی که عوارض شما بلند مدت بود و این روش موثر نبود، حتما به پزشک مراجعه کنید.
روش صحیح استفاده از کمپرس سرد برای درمان خانگی سوزش چشم به صورت زیر است:
- یک حوله یا پارچه تمیز را در آب سرد (نه یخ) یا آب آغشته به چند تکه یخ، خیس کنید.
- آب اضافی آن را بگیرید تا فقط مرطوب بماند (چکه نکند).
- چشمان خود را بسته و حوله را به آرامی به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه روی پلکها قرار دهید.
- این کار را در صورت نیاز، چند بار در روز تکرار کنید.
توجه داشته باشید که هیچگاه یخ را مستقیما روی چشمان خود قرار ندهید.
کمپرس گرم (برای خشکی چشم و انسداد غدد چربی)
کمپرس گرم به شل شدن عضلات چشم، افزایش گردش خون بهویژه باز شدن غدد میبومین (غدد چربی پلک که اشک را پایدار میکنند) کمک میکند و برای خشکی چشم بسیار مناسب است.
برای استفاده از کمپرس گرم، مراحل زیر را به ترتیب انجام دهید:
- یک حوله تمیز را با آب گرم (نه داغ) مرطوب کنید.
- آب اضافی را بگیرید.
- حوله را به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه روی پلکهای بسته قرار دهید.
- میتوانید روزی ۲ تا ۴ بار این کار را انجام دهید.
برای کمپرس گرم، حوله نباید آنقدر داغ باشد که پوست را بسوزاند یا باعث ناراحتی شود.
تمیز کردن ملایم حاشیه پلک (مخصوص بلفاریت)
اگر سوزش ناشی از بلفاریت (التهاب پلک) دارید، بهترین راه تمیز نگه داشتن پلک است. به این نکته توجه داشته باشید که هنگام تمیز کردن پلکها، به چشمان خود آسیب نزنید و به آرامی این کار را انجام دهید.
روش تمیز کردن ملایم حاشیه پلک به صورت زیر است:
- مقداری شامپو بچه رقیق شده (یک قطره شامپو در یک لیوان آب گرم) یا یک پاککننده مخصوص پلک تهیه کنید.
- با استفاده از یک گوشپاککن تمیز یا پنبه آغشته به محلول، به آرامی و با احتیاط، حاشیه پلکها را در نزدیکی پایه مژهها پاک کنید.
- سپس صورت خود را با آب ولرم بشویید.
شستوشوی چشمها با محلول استریل (سالین یا آب و نمک بهداشتی)
یکی دیگر از درمانهای خانگی سوزش چشم، شستوشوی چشمها بوسیله محلولهای استریل (مانند سالین یا آب و نمک) است. لازمه این کار، تهیه محلولهای شستوشوی چشم استریل آماده مانند سالین است؛ اما اگر به آن دسترسی ندارید میتوانید از محلول آب و نمک برای شستوشوی چشمان خود استفاده کنید.
نکات بهداشتی تهیه محلول آب و نمک برای شستشوی چشم:
- نوع آب استفاده شده استریل باشد
حتماً از آبی استفاده کنید که کاملاً استریل شده باشد؛ زیرا آب لولهکشی معمولی حاوی میکروارگانیسمهایی (Microorganisms) است که میتوانند باعث عفونتهای جدی چشمی شوند. میتوانید از آب مقطر (Distilled Water) استفاده کنید، که در داروخانهها موجود است. اگر آب مقطر در دسترس نیست، حتماً از آب لولهکشی که حداقل به مدت ۱۰ دقیقه جوشیده و کاملاً سرد شده است استفاده کنید.
- نوع نمک بهکار رفته خالص باشد
از نمک خوراکی، که فاقد ید و مواد افزودنی است، استفاده کنید. بهترین و مطمئنترین گزینه، استفاده از نمک غیر یددار (Non-iodized Salt) است؛ چرا که ید و سایر افزودنیها میتوانند باعث تحریک یا سوزش بیشتر چشم شوند. مراحل استفاده از محلول آب و نمک برای شستوشوی چشم:
- محلولی را که با رعایت نکات بهداشتی آماده کردهاید، مطمئن شوید که به دمای اتاق رسیده باشد.
- یک چشمیشور تمیز و استریل (ظرف مخصوص شستشوی چشم) یا یک قطرهچکان استریل را آماده کنید.
- اگر از چشمیشور استفاده میکنید: آن را با محلول پر کنید، سر خود را کمی به عقب خم کنید و چشمیشور را به گونهای روی چشم قرار دهید که لبههای آن با استخوان اطراف چشم تماس پیدا کند. سپس سر را کمی به جلو خم کرده و چشم خود را باز کنید و چند بار پلک بزنید تا محلول، سطح چشم را شستوشو دهد.
- اگر از قطرهچکان استفاده میکنید: سر خود را به عقب خم کنید، پلک پایینی را کمی بکشید و چند قطره از محلول را مستقیماً درون چشم بریزید.
- اگر هر دو چشم نیاز به شستشو دارند، برای چشم دوم از محلول و چشمیشور (یا قطرهچکان) تمیز و جدید استفاده کنید تا از انتقال احتمالی آلودگی جلوگیری شود.
- پس از اتمام شستوشو، اطراف چشم را با یک دستمال کاغذی تمیز و یکبار مصرف یا حولهای که تازه شسته شده است، به آرامی خشک کنید.
همیشه هنگام شستشوی چشم با هر مادهای، از دستهای کاملاً شسته شده و وسایل تمیز و استریل استفاده کنید تا خطر عفونت را به صفر برسانید.
استراحت چشم و حفظ رطوبت محیط
همراه با گسترش روزافزون علم، میزان استفاده ما از وسایل الکترونیکی بهمراتب بیشتر شده است؛ به همین دلیل چشمان ما خسته میشوند و باید به آنها استراحت بدهیم، در غیراینصورت رطوبت چشمها حفظ نمیشود و سوزش و خارش ایجاد میکند. نکته بسیار مهم این است که، هرگز چشمها را نمالید. مالش چشمها، حتی اگر احساس خارش شدید باشد، وضعیت را بدتر میکند، التهاب را افزایش میدهد و خطر انتقال عفونت یا خراشیدگی را بالا میبرد.
- قانون 20-20-20: یکی دیگر از روشهای درمان خانگی سوزش چشم، قانون ۲۰-۲۰-۲۰ است. هنگام کار طولانی با نمایشگر، هر ۲۰ دقیقه به مدت ۲۰ ثانیه به یک شیء در فاصله ۲۰ فوتی (حدود ۶ متری) نگاه کنید تا از خستگی و خشکی چشم جلوگیری شود.
- آبرسانی بدن: در طول روز آب کافی بنوشید تا به تولید اشک با کیفیت بهتر کمک کند.
- مرطوب کننده هوا: اگر در محیط خشک کار میکنید، از دستگاه مرطوب کننده هوا (بخور) استفاده کنید.
در صورت عدم بهبود علائم طی ۴۸ ساعت، یا مشاهده علائمی مانند درد شدید، ترشح چرکی، کاهش دید یا حساسیت شدید به نور، باید فوراً به پزشک متخصص مراجعه کنید.
درمان گیاهی سوزش چشم
مکانیسم اصلی این روشها، خواص ضدالتهابی (Anti-inflammatory) و خنککنندگی آنهاست و باید صرفاً به صورت کمپرس خارجی روی پلک بسته یا شستشوی صاف و استریل شده استفاده شوند. لطفا به نکات گفته شده نیز توجه کنید؛ در غیراینصورت به چشمان شما آسیب جدی وارد میشود.
کمپرس چای بابونه
بابونه به دلیل داشتن ترکیبات ضدالتهاب قوی (مانند کامازولن و بیزابولول)، برای کاهش خارش، قرمزی و ورم ناشی از آلرژی یا التهاب پلک (بلفاریت) بسیار محبوب است. شما میتوانید به صورت زیر از کمپرس چای بابونه استفاده کنید:
- دو کیسه چای بابونه را در آب جوش دم کنید.
- کیسهها را خارج کرده و اجازه دهید کاملاً سرد شوند (حتی میتوانید ۱۰ تا ۲۰ دقیقه در یخچال بگذارید).
- کیسههای سرد شده را به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی پلکهای بسته قرار دهید.
نکته قابل توجه این است که هرگز محلول بابونه یا تفاله آن نباید مستقیماً وارد چشم شود.
کمپرس چای سبز یا سیاه
چای سیاه و سبز حاوی تانن (Tannins) و کافئین هستند که هر دو خاصیت انقباضدهندگی عروق و ضدالتهابی دارند. این خواص به کاهش پف و قرمزی چشم کمک میکنند. مراحل استفاده از کمپرس چای سبز یا سیاه به صورت زیر است:
- دو کیسه چای سبز یا سیاه را در آب جوش دم کنید.
- کیسهها را خارج کرده و اجازه دهید کاملاً سرد شوند (حتی میتوانید ۱۰ تا ۲۰ دقیقه در یخچال بگذارید).
- کیسههای سرد شده را به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه روی پلکهای بسته قرار دهید.
توجه داشته باشید که هرگز تفاله یا محلول چای با چشمان شما تماس نداشته باشند.
شستوشوی چشمها با گلاب
گلاب خواص بسیاری دارد، که یکی از آنها خاصیت ضدالتهابی است. اگر شما 1 الی 2 مرتبه در روز چشمان خود را با گلاب خالص شستوشو دهید، شاهد تاثیر شگفت انگیز آن خواهید بود. برخی بر این باور هستند که گلاب خاصیت شستوشو و میکروبزدایی دارد؛ اما این باور بسیار غلط است و تنها دلیلی که از گلاب برای شستوشوی چشم استفاده میشود، ضدالتهاب و خنک بودن آن است.
بهترین زمان برای مراجعه به چشم پزشک
چنانچه سوزش، خارش یا حتی قرمزی چشمان شما پس از انجام روشهای درمان ذکر شده ادامه داشت، توصیه میشود حتما به پزشک مراجعه کنید. عوامل مختلفی چون احساس سوزش شدید، حساسیت زیاد به نور، تاری دید، جرقههای نوری یا هر عارضه دیگر که باعث اختلال در بینایی شما شده است، بیانگر مراجعه به چشم پزشک میباشد.
کلام آخر
دلایل سوزش چشم و درمانهای آن با یکدیگر متفاوت هستند. گاهاً سوزش با کمپرس سرد از بین میرود و گاه بیمار نیازمند جراحیهای پزشکی یا استفاده از داروهای تخصصی است. بهترین راه برای مطلع شدن از بیماری و درمان آن، مراجعه به پزشک است. نکته قابل توجه که تمام بیماران باید آن را در نظر بگیرند این است که، حتی بعد از معالجه توسط پزشک، حفظ بهداشت و سلامت چشمها بسیار مهم است.