درباره پیوند قرنیه، قرنیه پنجره شفاف و جلویی چشم است. به تمرکز نور در چشم کمک میکند تا بتوانید ببینید. قرنیه از لایههای سلولی ساخته شده است. این لایهها با هم کار میکنند تا از چشم شما محافظت کنند و دید واضحی را فراهم کنند.
لایههای سلولی که قرنیه را میسازند
قرنیه شما باید شفاف، صاف و سالم باشد تا دید خوبی داشته باشد. اگر زخم، متورم یا آسیب دیده باشد، نور به درستی به چشم متمرکز نمیشود. در نتیجه دید شما تار میشود یا خیرگی میبینید.
اگر قرنیه شما قابل التیام یا ترمیم نباشد، چشم پزشک ممکن است پیوند قرنیه را توصیه کند. این زمانی است که قرنیه بیمار با یک قرنیه شفاف و سالم از اهداکننده انسانی جایگزین میشود.
اهداکننده انسان کسی است که تصمیم میگیرد قرنیه خود را پس از مرگ به افرادی که به آن نیاز دارند اهدا کند. تمام قرنیههای اهدایی به دقت مورد آزمایش قرار میگیرند تا از سالم بودن و استفاده از آنها مطمئن شویم.
انواع مختلفی از پیوند قرنیه وجود دارد. در برخی موارد فقط لایههای جلویی و میانی قرنیه تعویض میشوند. در برخی دیگر، فقط لایه داخلی برداشته میشود. گاهی اوقات، کل قرنیه نیاز به تعویض دارد.
چه چیزی باعث مشکلات قرنیه میشود؟
بیماری و جراحات چشمی میتواند به قرنیه آسیب برساند. در اینجا برخی از مشکلات رایج چشمی که میتواند منجر به آسیب دیدگی قرنیه شود، آورده شده است:
- قوز قرنیه، که در آن قرنیه به جای گنبدی شکل، مخروطی شکل است
- دیستروفی فوکس، که در آن سلولهای لایه داخلی قرنیه به طور موثر کار نمیکنند
- عفونت یا آسیبهای چشمی که قرنیه را زخمی میکند
- جراحی قبلی قرنیه یا سایر جراحیهای چشمی که به قرنیه آسیب رسانده است
گزینههای جراحی پیوند قرنیه
پیوند قرنیه با ضخامت کامل
اگر هر دو لایه جلویی و داخلی قرنیه آسیب دیده باشد، ممکن است تمام قرنیه شما نیاز به تعویض داشته باشد. به این عمل کراتوپلاستی نافذ (PK) یا پیوند قرنیه با ضخامت کامل میگویند. قرنیه بیمار یا آسیب دیده شما برداشته میشود. سپس قرنیه شفاف اهدا کننده در جای خود دوخته میشود.
PK نسبت به سایر انواع پیوند قرنیه دوره نقاهت طولانیتری دارد. بازگشت کامل بینایی پس از PK ممکن است تا یک سال یا بیشتر طول بکشد.
با PK، خطر رد شدن قرنیه نسبت به سایر انواع پیوند قرنیه کمی بیشتر است. این زمانی است که سیستم ایمنی بدن به بافت جدید قرنیه حمله میکند.
پیوند قرنیه با ضخامت جزئی
گاهی اوقات لایههای جلویی و میانی قرنیه آسیب میبیند. در این حالت فقط آن لایهها حذف میشوند. لایه اندوتلیال یا لایه پشتی نازک در جای خود نگه داشته میشود. این پیوند را کراتوپلاستی لایهای قدامی عمیق (DALK) یا پیوند قرنیه با ضخامت جزئی مینامند. DALK معمولا برای درمان قوز قرنیه یا برآمدگی قرنیه استفاده میشود.
زمان بهبودی پس از DALK کوتاهتر از پیوند کامل قرنیه است. همچنین خطر رد قرنیه جدید کمتر است.
کراتوپلاستی اندوتلیال
در برخی از بیماریهای چشمی، داخلیترین لایه قرنیه به نام “اندوتلیوم” آسیب میبیند. این باعث میشود قرنیه متورم شود و بینایی شما را تحت تأثیر قرار دهد. کراتوپلاستی اندوتلیال جراحی برای جایگزینی این لایه قرنیه با بافت اهداکننده سالم است. به عنوان پیوند جزئی شناخته میشود زیرا فقط این لایه داخلی بافت جایگزین میشود.
چند نوع کراتوپلاستی اندوتلیال وجود دارد. آنها به عنوان شناخته شدهاند:
- DSEK (یا DSAEK)- کراتوپلاستی اندوتلیال Descemet’s Stripping (خودکار)
- DMEK- کراتوپلاستی اندوتلیال غشایی Descemet
هر نوع سلولهای آسیب دیده را از لایه داخلی قرنیه به نام غشای Descemet حذف میکند . لایه آسیب دیده قرنیه از طریق یک برش کوچک برداشته میشود. سپس بافت جدید در جای خود قرار میگیرد. فقط چند بخیه- در صورت وجود- برای بستن برش لازم است. بسیاری از قرنیه دست نخورده باقی مانده است. این امر خطر رد شدن سلولهای قرنیه جدید پس از جراحی را کاهش میدهد.
چند نکته که باید بدانید:
- با جراحی DSEK/DSAEK، پیوند و قرار دادن بافت اهداکننده آسانتر است، زیرا ضخیمتر از بافت اهداکننده در جراحی DMEK است.
- در جراحی DMEK، بافت اهداکننده نازک است و پیوند آن دشوارتر است. اما، بهبود سریعتر است زیرا بافت پیوند نازکتر است.
- جراح چشم شما نوع جراحی را بر اساس وضعیت قرنیه شما انتخاب میکند.
هنگام انجام پیوند قرنیه چه انتظاری دارید؟
روزها یا هفتهها قبل از پیوند شما
چشم پزشک در مورد جراحی پیوند قرنیه با شما صحبت خواهد کرد. در مورد اینکه چرا به این جراحی نیاز دارید، چگونه میتواند به شما کمک کند بهتر ببینید و چه چیزی میتوانید در طول و بعد از جراحی انتظار داشته باشید، صحبت خواهید کرد.
زمانی که تصمیم به پیوند قرنیه گرفتید، تاریخی برای جراحی انتخاب میشود. اگر قرنیه اهداکننده خوب در آن زمان برای شما آماده نباشد، ممکن است این تاریخ تغییر کند.
در مورد تمام داروهایی که مصرف میکنید به چشم پزشک خود بگویید. آنها به شما خواهند گفت که آیا میتوانید قبل از جراحی به مصرف آنها ادامه دهید یا خیر.
ممکن است لازم باشد قبل از جراحی استفاده از داروهای رقیق کننده خون را متوقف کنید. ممکن است لازم باشد برای معاینه فیزیکی و شاید آزمایش های دیگر به پزشک مراقبتهای اولیه خود مراجعه کنید. این برای اطمینان از سلامت کافی برای انجام جراحی پیوند است. بعد از جراحی پیوند نمیتوانید رانندگی کنید. باید ترتیبی بدهید که کسی بعد از جراحی شما را به خانه برساند.
روز پیوند شما
پیوند قرنیه به صورت سرپایی انجام میشود.
در اینجا چیزی است که درست قبل و در حین جراحی پیوند قرنیه اتفاق میافتد.
- قطره چشم در چشم شما ریخته میشود. ممکن است داروهای دیگری برای کمک به آرامش به شما داده شود.
- جراح چشم شما از بی حسی موضعی یا عمومی استفاده میکند تا دردی احساس نکنید. سپس دستگاهی را روی چشم شما قرار میدهند تا آن را باز نگه دارد. با وجود اینکه چشم شما باز است، به دلیل بیهوشی بسیار کم یا اصلاً چیزی نمیبینید.
- جراح چشم شما نحوه پیوند قرنیه اهداکننده سالم را بر اساس نیاز خاص شما انتخاب میکند.
- در برخی موارد، ممکن است قسمت دایرهای از قرنیه شما را بردارند و آن را با قسمتی از قرنیه اهداکننده جایگزین کنند و آن را در جای خود بخیه بزنند.
- گاهی اوقات فقط یک لایه بسیار نازک از سلولها را از جلوی قرنیه جدا میکنند که با بافت اهدا کننده جایگزین شده و آن را در جای خود بخیه میزنند.
- در موارد دیگر فقط لایه داخلی آسیب دیده قرنیه را برمیدارند و یک دیسک نازک از بافت اهدا کننده سالم در سطح پشت قرنیه قرار میگیرد. سپس یک حباب هوا در چشم قرار میگیرد تا این لایه سلولی جدید را در جای خود فشار دهد تا قرنیه بتواند به درستی بهبود یابد.
- گاهی اوقات چشم پزشک شما ممکن است سایر مشکلات چشمی مانند آب مروارید را در طی همان جراحی ترمیم کند .
- پس از جراحی، چشم پزشک معمولاً یک محافظ روی چشم شما میچسبد تا به طور ایمن آن را بپوشاند. پس از جراحی تحت نظر قرار خواهید گرفت تا مطمئن شوید که پس از بیهوشی بهبود یافتهاید و میتوانید با خیال راحت به خانه بروید.
- چشم پزشک توضیح خواهد داد که برای مراقبت از خود در خانه پس از جراحی چه باید کرد.
بعد از پیوند شما
روز بعد از جراحی پیوند قرنیه، باید برای معاینه چشم به مطب چشم پزشک مراجعه کنید.
بخیههای حاصل از جراحی ممکن است نیاز به برداشتن نداشته باشند. این بستگی به سرعت بهبودی، سلامت چشم و نوع بخیههای استفاده شده دارد.
در حین بهبودی پس از جراحی، موارد زیر برای مراقبت از چشم خود باید انجام دهید:
- قطره چشم را دقیقاً همانطور که چشم پزشک تجویز کرده است استفاده کنید.
- چشم خود را فشار ندهید یا مالش ندهید.
- در صورت نیاز، از داروهای مسکن بدون نسخه استفاده کنید. از پزشک خود بپرسید کدامیک را میتوانید مصرف کنید.
- برای محافظت از چشمان خود از عینک یا محافظ چشم استفاده کنید.
- با چشم پزشک خود در مورد اینکه چه زمانی میتوانید به روال عادی روزانه خود بازگردید صحبت کنید.
- بسته به پیوند شما، ممکن است مجبور شوید برای مدتی بعد از جراحی به پشت بخوابید. این به بافت اهداکننده جدید در جای خود کمک میکند.
اگر نگرانی یا سوالی در مورد نحوه مراقبت از خود در خانه دارید، با چشم پزشک تماس بگیرید.
بسته به نوع پیوندی که انجام دادهاید و نحوه بهبودی چشم شما، بهبودی کامل از این جراحی ممکن است یک سال یا بیشتر طول بکشد.
مشکلات احتمالی پیوند قرنیه
رد عضو زمانی است که سیستم ایمنی بدن بافت پیوندی را چیزی میبیند که نباید وجود داشته باشد و سعی میکند از شر آن خلاص شود. رد برای حداکثر 3 نفر از 10 نفری که پیوند کامل ضخامت (PK) دارند مشکل است. اما درمان سریع با استروئیدها1 گاهی اوقات میتواند رد را معکوس کند و پیوند را نجات دهد. این خطر با جراحیهای ضخامت جزئی کمتر است.
علائم هشدار دهنده تلاش بدن شما برای رد پیوند قرنیه عبارتند از:
- درد چشم
- حساسیت فوق العاده به نور
- قرمزی چشم
- دید ابری یا مه آلود
در صورت داشتن هر یک از این علائم فوراً به چشم پزشک خود اطلاع دهید. آنها ممکن است بتوانند رد را با دارو متوقف کنند.
گاهی اوقات پیوند قرنیه میتواند باعث مشکلات چشمی دیگری مانند:
- عفونت
- خونریزی
- شبکیه جدا شده (جایی که بافت پوشش پشت چشم از چشم دور می شود)
- گلوکوم (از طریق افزایش فشار داخل چشم)
حتی زمانی که پیوند قرنیه همانطور که باید کار کند، سایر مشکلات چشمی میتواند کیفیت بینایی شما را محدود کند. به عنوان مثال، قرنیه جدید ممکن است به طور منظم خمیده نشود (به نام آستیگماتیسم). یا ممکن است یک بیماری چشمی مانند دژنراسیون ماکولا (تخریب تدریجی)، گلوکوم (اب سیاه) یا رتینوپاتی دیابتی داشته باشید .
برخی افراد ممکن است به بیش از یک پیوند قرنیه نیاز داشته باشند. پیوند اول ممکن است رد شود یا مشکلات دیگری رخ دهد. با این حال، پیوند تکراری نسبت به پیوند اول، نرخ رد بالاتری دارد.
فرصتی برای دید روشن
اگر قرنیه آسیب دیده دارید، شما و چشم پزشکتان در مورد گزینه های خود برای بهبود بینایی صحبت خواهید کرد. برای افرادی که قرنیه عمیقاً زخم شده یا متورم شدهاند، جراحی پیوند میتواند دید واضح را بازیابی کند.
- استروئید (Steroid) نوعی لیپید یا چربی است که دارای یک حلقهکربنی سیکلوپنتان و سه حلقه کربنی سیکلوهگزان و کورتون ها است. ↩︎