تنبلی چشم در کودکان یا آمبلیوپی (Amblyopia) یک بیماری تاثیرگذار بر بینایی است که توانایی دیدن واضح با هر دو چشم را تحت تاثیر قرار میدهد. این بیماری به طورمعمول در دوران نوزادی یا سنین بسیار پایین کودک ایجاد میشود و در صورتی که درمان نشود ممکن است با گذشت زمان بدتر شود.
اگر کودکی دچار تنبلی چشم باشد، یکی از چشمهای او دید تار، چشم دیگر دید واضحی دارد و مغز او به تدریج چشم تار را نادیده گرفته و فقط از چشم سالم برای دیدن استفاده میکند. با افزایش وابستگی مغز به چشم قویتر، بینایی چشم ضعیفتر به مرور زمان کاهش مییابد. تنبلی چشم در کودکان یک مشکل پزشکی جدی است که نیاز به درمان توسط متخصص چشمپزشک دارد.
تنبلی چشم در کودکان چقدر شایع است؟
آمبلیوپی شایعترین دلیلی است که کودکان بینایی خود را از دست میدهند. حدود 5 درصد از کودکان کمتر از 15 سال را تحت تاثیر قرار میدهد.
علائم تنبلی چشم در کودکان چیست؟
تشخیص اینکه آیا کودک شما تنبلی چشم دارد یا نه، همیشه آسان نیست. این بیماری بیشتر در کودکان تا زمانی که یک متخصص چشمپزشک آنها را معاینه نکند، تشخیص داده نمیشود. اگر متوجه علائم تنبلی چشم در کودکان خود شدید، احتمالا تغییراتی را در نحوه تعامل آنها با اشیا و فضای اطراف خود مشاهده خواهید کرد. کودک مبتلا به آمبلیوپی ممکن است:
- به اشیا به خصوص در یک طرف بدن خود برخورد کند.
- از یک طرف بدن خود بیشتر استفاده کند.
- یک چشم خود را ببندد یا زیاد چشمک بزند.
- اغلب سر را به یک طرف خم کند.
- انحراف چشم داشته باشد.
- افتادگی پلک داشته باشد.
تنبلی چشم در کودکان چگونه است؟
اگر کودکتان آمبلیوپی داشته باشد، ممکن است نتوانید چیزی متفاوت از نظر فیزیکی را در چشمان او ببینید. چشم آسیبدیده آنها ممکن است با چشم قویتر همخوانی نداشته باشد و یا خارج از مرکز به نظر برسد یا در جهتی حرکت کند که با جایی که آن نگاه میکنند مطابقت نداشته باشد.
علت تنبلی چشم در کودکان چیست؟
بیماری تنبلی چشم در کودکان زمانی اتفاق میافتد که چیزی بین چشمهای کودک و نحوه تمرکز او بر روی اشیایی که به آنها نگاه میکند تفاوت ایجاد کند. شایعترین علل آمبلیوپی سایر مشکلات بینایی یا مشکلات ساختاری چشم آنها است، ازجمله:
- عیوب انکساری
- استرابیسم (انحراف چشم)
- شرایط ساختاری چشم
عیوب انکساری
عیوب انکساری به ویژگیهای طبیعی شکل چشم یا توانایی تمرکز آن اشاره دارد که باعث تاری دید میشود. اگر کودک شما عیوب انکساری داشته باشد که فورا درمان نشود، ممکن است دچار بیماری تنبلی چشم در کودکان شود. عیوب انکساری در کودکان که منجر به آمبلیوپی میشود عبارتند از:
- نزدیک بینی: مشکل در دیدن اجسام دور
- دوربینی: مشکل در دیدن اشیای نزدیک
- آستیگماتیسم: داشتن قرنیه بیضی شکل
استرابیسم
استرابیسم زمانی اتفاق میافتد که چشمان شما با یکدیگر در یک راستا نباشند. چشمان شما معمولا همزمان با هم حرکت میکنند. اگر یکی از چشمان کودک شما بدون مطابقت با چشم دیگر حرکت کند، ممکن است مغز او شروع به تکیه بر یک چشم نسبت به چشم دیگر کند و دچار بیماری تنبلی چشم کودکان شود.
شرایط ساختاری چشم
هر شرایطی که بر عملکرد چشم کودک شما تاثیر بگذارد میتواند باعث تاری دید و ایجاد بیماری تنبلی چشم در کودکان شود، ازجمله:
- افتادگی پلک به خصوص اگر یکی از پلکها به اندازهای افتاده باشد که بخشی از چشم کودک شما را مسدود کند.
- آبمروارید یا کدر شدن عدسی چشم
- مشکلات در قرنیه چشمها
عوامل تاثیرگذار بر تنبلی چشم در کودکان
هر کودکی ممکن است دچار تنبلی چشم شود. برخی از عوامل باعث میشود کودکان بیشتر در معرض آمبلیوپی قرار گیرند، ازجمله:
- داشتن اعضای خانواده با مشکلات چشمی و بینایی
- تاخیر در رشد طبیعی کودک
- زایمان زودرس (به دنیا آمدن قبل از هفته 37 بارداری)
- وزن کم هنگام تولد (متولد شدن با وزن کمتر از 2500 گرم)
عوارض تنبلی چشم در کودکان چیست؟
اگر تنبلی چشم در کودکان درمان نشود، میتواند برای همیشه بینایی کودک شما را تحت تاثیر قرار دهد. خبر خوب این است که این بیماری در صورت درمان بهموقع قابل برگشت است.
تنبلی چشم در کودکان چگونه تشخیص داده میشود؟
متخصصین چشمپزشکی کودکان را از نظر آمبلیوپی در طی معاینه منظم خود بررسی میکنند. متخصص چشمپزشک آزمایش خواهد کرد که توانایی دید فرزند شما چقدر است. معمولا پزشک قبل از اینکه متوجه علائمی در خانه شوید، آمبلیوپی را تشخیص دهد.
معمولا پزشک متخصص، تنبلی چشم در کودکان را در خردسالی تشخیص میدهد. بیشتر کودکانی که تنبلی چشم در آنها تشخیص داده میشود خردسال هستند و نمیتوانند بگویند دیدشان بدتر شده یا در حال تغییر است. اگر تغییراتی در نحوه نگه داشتن سر کودک خود مشاهده کردید یا در تعامل او با اشیا متوجه تغییراتی شدید، به متخصص چشمپزشک مراجعه نمایید.
روشهای درمان تنبلی چشم در کودکان چیست؟
متخصص چشمپزشک تنبلی چشم در کودکان را با وادار کردن مغز کودک شما به استفاده از چشم ضعیفتر خود برای دیدن درمان میکند. این کار باعث ترمیم و تقویت ارتباط بین مغز کودک و هر دو چشم او برای اصلاح تنبلی چشم میشود.
رایجترین درمانهای تنبلی چشم در کودکان عبارتند از:
- استفاده از چسب چشم: این یک تصور غلط است که کودکانی که برای اصلاح آمبلیوپی از چسب استفاده میکنند، چشم آسیب دیده خود را میپوشانند تا به بهبود آن کمک کند. درواقع برعکس است. کودک شما حداقل برای چند ساعت در روز از چسبی استفاده میکند که چشم قویتر او را میپوشاند. مسدود کردن دید چشم قویتر، مغز کودک شما را مجبور میکند از چشم ضعیفتر خود برای دیدن استفاده کند.
- عینک: استفاده از عینک میتواند عیوب انکساری را که باعث تنبلی چشم در کودکان میشود اصلاح کند. هنگامی که بینایی کودک شما بهبود یافت، مغز او به استفاده از هر دو چشم برای دیدن عادت میکند.
- قطرههای چشمی دارویی: متخصص چشمپزشک ممکن است قطرههای چشمی دارویی مانند آتروپین را در چشم قوی فرزندتان بریزد. این دارو به طور موقت چشم را تار میکند، که باعث میشود مغز آنها از چشم ضعیفتر برای دیدن استفاده کند. قطرههای چشمی بیخطر هستند و برای همیشه بینایی چشم قوی کودک شما را تحت تاثیر قرار نمیدهند.
- جراحی تنبلی چشم در کودکان: به ندرت نیاز به جراحی برای اصلاح آمبلیوپی وجود دارد. اگر کودک شما آبمروارید یا مشکل ساختاری دیگری در چشم دارد که درمانهای غیرجراحی نمیتوانند آن را برطرف کنند، ممکن است به جراحی نیاز داشته باشد. متخصص چشمپزشک به شما خواهد گفت که کودک شما به چه نوع جراحی نیاز دارد.
اکثر کودکان حداقل برای چند ماه به درمان آمبلیوپی نیاز دارند. مهم نیست که کودک شما به چه درمانی نیاز دارد، حتما تا زمانی که متخصص چشمپزشک پیشنهاد میکند، کودک خود را تشویق کنید که به درمان ادامه دهد.
عادت کردن به تغییرات در چشم و بینایی برای کودکان ممکن است سخت باشد. به کودک خود یادآوری کنید که چرا استفاده از چسب چشم، عینک یا استفاده از قطرههای چشمی خود اهمیت دارد. به آنها برای پایبند بودن به درمانشان جایزه بدهید و تشویقشان کنید تا هر چند وقت یکبار باید از چشم ضعیفتر خود استفاده کنند. اگر کودک شما یا شما گاهی اوقات احساس دلسردی کنید، اشکالی ندارد. نکته مهم این است که شما با هم برای بهبود دید کودک خود همکاری کنید.
آیا میتوان تنبلی چشم در کودکان را با ورزش چشم برطرف کرد؟
هیچ مدرکی مبنی بر اینکه ورزشهای چشمی میتوانند آمبلیوپی را درمان یا رفع کنند وجود ندارد. متخصص چشمپزشک ممکن است به کودک شما پیشنهاد کند که در حالی که از چسب چشم استفاده میکند یا از قطرههای دارویی استفاده میکند، کارهای خاصی مانند حل پازل انجام دهد. این فعالیتها به تقویت ارتباط بین مغز و چشم ضعیفتر کمک میکند. تمرینات یا حرکات چشم خاصی وجود ندارد که بتواند تنبلی چشم در کودکان را اصلاح کند.
آیا میتوان از ابتلای فرزند به تنبلی چشم در کودکان جلوگیری کرد؟
شما نمیتوانید از آمبلیوپی یا سایر مشکلات بینایی که باعث آن میشود جلوگیری کنید. بهترین کاری که میتوانید برای چشمها و بینایی فرزندتان انجام دهید این است که به طور منظم آنها را برای معاینه نزد متخصص چشمپزشک ببرید.
نتیجهگیری
تنبلی چشم در کودکان اگر بهموقع تشخیص داده شود قابل درمان است. کودکان مبتلا به آمبلیوپی که در اوایل زندگی شروع به درمان میکنند، احتمال بهبود بینایی و اثرات طولانیمدت کمتری دارند.
متخصص چشمپزشک درمانهایی را پیشنهاد میکند که بینایی کودک شما را تا حد امکان بهبود بخشد. کودکان ممکن است در تمام عمر خود به عینک یا لنزهای تماسی نیاز داشته باشند.
بررسی منظم چشمها و بینایی فرزندتان میتواند به متخصص چشمپزشک کمک کند تا فورا مشکلات را شناسایی کند. یک متخصص اطفال باید در هر ویزیت کودک شما تا زمانی که به سن کافی برای شروع مدرسه برسد، و سپس هر یک تا دو سال یکبار، چشمان او را بررسی کند.
سوالات متداول
آیا تنبلی چشم در کودکان با افزایش سن بدتر میشود؟
آمبلیوپی قابل درمان است، اما اگر در سنین پایین درمان نشود، میتواند باعث مشکلات بینایی دائمی شود. درمان تنبلی چشم در نوجوانان و بزرگسالان امکانپذیر است، اما مدت زمان بیشتری طول میکشد و معمولاً تأثیر کمتری دارد. اگر متوجه هر گونه تغییر فیزیکی در چشمان کودک خود شدید یا اگر در حال چروکیدگی، کج کردن سر یا بسته شدن مکرر یک چشم کودک خود هستید، به یک متخصص چشم مراجعه کنید.
چه زمانی باید به چشمپزشک خود مراجعه کنم؟
به محض اینکه متوجه هر گونه تغییر در رفتار کودک خود شدید، به یک چشمپزشک مراجعه کنید، به خصوص اگر به نظر میرسد که او ممکن است قادر به دیدن واضح نباشد. اگر فرزندتان بیشتر به یک طرف از بدنش متمایل است، یا در حال حرکت اعتماد به نفس کمتری از خود نشان میدهد، با پزشک متخصص مشورت کنید.
آیا بیماری تنبلی چشم در کودکان با مرور زمان درمان میشود؟
آمبلیوپی به خودی خود از بین نمیرود و کودکان نمیتوانند از آن رهایی یابند. اگر تنبلی چشم در کودکان درمان نشود، میتواند باعث مشکلات بینایی دائمی شود، ازجمله کوری در چشم آسیب دیده.