استرابیسم در کودکان (چشم‌های ضربدری)

استرابیسم در کودکان (چشم‌های ضربدری یا لوچی)، یک بیماری شایع چشمی در بین کودکان است و زمانی اتفاق می‌افتد که چشم‌ها به درستی در یک راستا قرار نمی‌گیرند و به جهت‌های مختلف نگاه می‌کنند. ممکن است یک چشم به سمت جلو نگاه کند، در‌حالی‌که چشم دیگر به سمت داخل، خارج، بالا یا پایین بچرخد. این نا‌هماهنگی می‌تواند از چشمی به چشم دیگر، جابجا شود.

شش عضله، که حرکت چشم را کنترل می‌کنند

شش عضله‌‌ی متصل به هر چشم وجود دارد که حرکت آن‌را کنترل می‌کنند. یک عضله، چشم را به سمت راست و یک عضله، به سمت چپ حرکت می‌دهد. چهار عضله‌ی دیگر، چشم را به بالا، پایین و با زاویه، حرکت می‌دهند. برای تمرکز روی یک تصویر واحد، عضلات هر دو چشم، باید با‌هم کار کنند.

استرابیسم (انحراف چشم یا چشم‌های ضربدری یا لوچی)، روی بینایی تأثیر می‌گذارد، زیرا هر دو چشم، باید هم‌زمان به یک نقطه‌ی مشخص نگاه کنند تا بینایی به درستی انجام شود. اگر چشم‌های فرد در دوران کودکی به درستی هم‌تراز باشند، بینایی به‌خوبی رشد می‌کند. اما اگر چشم ها در یک راستا نباشند، ممکن است شرایطی به نام آمبلیوپی (تنبلی چشم) ایجاد شود. آمبلیوپی، زمانی اتفاق می‌افتد که چشم نا‌هماهنگ، دید ضعیف‌تری داشته باشد.

چه چیزی باعث استرابیسم در کودکان (چشم‌های ضربدری) می شود؟

چشم‌های یک کودک، ممکن است به دلایل زیادی، در جهت‌های متفاوت از هم باشند. یکی از رایج‌ترین دلایل، نزدیک‌بینی یا دور‌بینی کودک است. اگر به‌دلیل نزدیک‌بینی یا دور‌بینی، دید کودک تار باشد، چشم‌های او ممکن است برای دیدن واضح‌تر، تحت فشار، قرار بگیرند. این فشار، می‌تواند باعث شود که چشم‌های کودک، به هم نزدیک شوند یا از هم فاصله بگیرند. اما زمانی‌که این کودکان از عینک، برای بهبود دید تار خود، استفاده می‌کنند، هم‌ترازی چشم‌های آن‌ها نیز، می‌تواند بهبود یابد.

علل دیگر استرابیسم عبارتند از:

• زایمان زودرس
• اختلالات عصبی (مرتبط با مغز)
• سندروم داون

در بسیاری از کودکان، استرابیسم می‌تواند بدون علت واضح، اتفاق بیفتد. 

چگونه استرابیسم در کودکان بر بینایی تأثیر می گذارد؟

در بینایی طبیعی، هر دو چشم، به یک نقطه‌ی مشخص نگاه می‌کنند. مغز، دو تصویری را که از چشم‌ها دریافت می‌کند، به یک تصویر واحد سه‌بعدی (3D)، تبدیل می‌کند. این فرآیند به ما کمک می‌کند تا بتوانیم تشخیص دهیم که هر چیز، چقدر به ما نزدیک یا دور است (به آن درک عمق یا depth perception می‌گویند).

هنگامی‌که یک چشم، از تراز خارج است، دو تصویر مختلف به مغز ارسال می‌شود. در کودک خردسال، مغز یاد می‌گیرد که تصویر چشم نا‌هماهنگ را نا‌دیده بگیرد و فقط تصویر چشم تراز یا با بینایی بهتر را پردازش کند. در‌نتیجه کودک، درک عمق (توانایی تشخیص فاصله) را، از‌دست می‌دهد.

علائم استرابیسم

ممکن است متوجه شوید که چشم‌های فرزندتان هم‌زمان به جهت‌های مختلف نگاه می‌کنند. همچنین ممکن است ببینید که فرزندتان هنگام نگاه کردن به یک شیء، یک چشم خود را می‌بندد یا سرش را کج می‌کند. این ممکن است روش فرزندتان برای این باشد که هر دو چشمش را با هم هماهنگ کند که نشانه‌ای از استرابیسم¹ (چشم‌های ضربدری یا لوچی) است.

پزشک اطفال، پرستار مدرسه یا معلم فرزندتان نیز ممکن است این علائم را مشاهده کنند. اگر فکر می‌کنید فرزندتان ممکن است استرابیسم داشته باشد، به یک چشم‌پزشک اطفال مراجعه کنید تا معاینه‌ی کامل چشم انجام شود.

شبه استرابیسم

وقتی کودکان کم‌تر از یک سال، سن دارند، ممکن است چشم‌هایشان به‌نظر برسد که ضربدری (لوچ) هستند، در‌حالی‌که در واقعیت، این‌طور نیست. به این حالت، شبه استرابیسم در کودکان می‌گویند. این اتفاق، معمولاً زمانی رخ‌می‌دهد که کودک، بینی پهن و صاف یا یک چین پوستی در قسمت داخلی پلک، داشته باشد.

یک کودک می‌تواند با شبه استرابیسم، رشد کند و این حالت بر‌طرف شود، اما این موضوع، در مورد استرابیسم، صدق نمی‌کند.

شبه استرابیسم در کودکان. اگر‌چه چشم‌ها غیر‌هم‌تراز به‌نظر می‌رسند، بازتاب نور، در یک قسمت از هر دو چشم، می‌باشد.

عکسی که انعکاس نور را در خارج از مرکز در چشم چپ، نشان می‌دهد (نشانه ای از استرابیسم)

انواع استرابیسم

سه نوع رایج استرابیسم وجود دارد.

• ایزوتروپی، زمانی است که یکی از چشم‌‌ها به‌سمت داخل (به‌سمت بینی) می‌رود.
• اگزوتروپی، جایی است که یکی از چشم‌ها به‌سمت بیرون (به‌سمت گوش) جا‌به‌جا می‌شود.
• هایپرتروپی، زمانی است که یک چشم، بالا‌تر از چشم دیگر باشد.

درمان استرابیسم در کودکان (چشم‌های ضربدری)

عینک

گاهی اوقات، استرابیسم در کودکان با عینک، قابل درمان است. اگر دید کودک به‌دلیل نزدیک‌بینی یا دور‌بینی، تار باشد، ممکن است برای دیدن واضح، مجبور شود به چشمش فشار آورد. این فشار، ممکن است چشم‌ها را به‌هم نزدیک یا از هم، دور کند و عینک می‌تواند استرابیسم را در این کودکان، اصلاح کند.

چشم‌پوش یا قطره‌ی چشم

گاهی اوقات چشم‌پزشک ممکن است برای تقویت چشم ضعیف‌تر کودک، پوشاندن چشم قوی یا قطره‌های چشمی را توصیه کند. این کار باعث می‌‌شود که کودک، چشمان خود را راحت‌تر صاف نگه‌دارد.

گاهی اوقات جراحی عضلات چشم، برای صاف‌کردن چشم، ضروری است.

چشم‌پزشکان، به تعیین بهترین درمان، برای کودک شما کمک خواهند کرد.

جراحی استرابیسم در کودکان (چشم‌های ضربدری)

جراحی، اغلب برای اصلاح هم‌ترازی چشم‌‌های کودک انجام می‌شود. چشم‌پزشکان اطفال، به‌طور ویژه، آموزش دیده‌اند تا این جراحی را بر روی چشم کودکان، به‌طور ایمن و موثر انجام دهند.

در‌حالی‌که کودک، تحت بیهوشی عمومی، کاملاً در خواب است، چشم‌پزشک یک برش کوچک در بافت پوشاننده‌ی چشم ایجاد می‌کند تا به عضلات آن در داخل حفره‌ی چشم، دسترسی یابد. جراح می‌تواند عضله را ضعیف کند تا کشش کمتری داشته باشد، یا بر‌عکس، عضله را سفت کند تا کشش، بیشتر شود. ممکن است لازم باشد این کار، در یک یا هر دو چشم، انجام شود. برخی از کودکان ممکن است نیاز به عمل جراحی دوم داشته باشند، تا نتیجه کاملاً حاصل شود.

پس از جراحی، اکثر کودکان می‌توانند در عرض 2 تا 3 روز، به روال روزانه‌ی خود بازگردند. مانند هر جراحی دیگری، جراحی استرابیسم نیز خطراتی دارد. اگر‌چه نادر هستند، اما می‌توانند جدی باشند. چشم‌پزشک شما در‌مورد این خطرات و مزایای جراحی، صحبت خواهد کرد.

به‌خاطر داشته باشید که جراحی استرابیسم (چشم‌های ضربدری)، جایگزین عینک، چشم‌پوش یا روش‌های تار‌کردن بینایی (مانند استفاده از قطره‌های چشمی خاص) نمی‌شود. اگر چشم‌پزشک استفاده از این روش‌ها را توصیه کند، حتی پس از جراحی نیز باید ادامه‌داده‌شوند. به‌عبارت دیگر، جراحی، تنها یکی از مراحل درمان است و ممکن است برای دستیابی به بهترین نتیجه، نیاز به ترکیب آن، با سایر روش‌های درمانی باشد.

1. استرابیسم (که به‌عنوان هایپرتروپی و چشم‌های ضربدری نیز شناخته می‌شود) ناهماهنگی چشم‌ها است که باعث می‌شود یک‌چشم به سمت داخل (ازوتروپی) به سمت بینی یا بیرون (اگزوتروپی) منحرف شود، درحالی‌که چشم دیگر متمرکز باقی می‌ماند. ↩︎