در چشمپزشکی اصطلاح تخلیه (drainage) معمولاً برای موارد خاصی چون تخلیه آبسه پلک، سلولیت مداری چشم یا آبسه مداری (orbital abscess) کاربرد دارد. اما به صورت عامیانه بسیاری از بیماران از واژه تخلیه عفونت چشم برای درمان آن استفاده میکنند.
عفونت چشم امکان دارد به خاطر باکتریها، ویروسها یا قارچها ایجاد شود و بخشهای مختلفی مثل پلکها، قرنیه، صلبیه یا حتی قسمتهای بیرونی چشم را در بر بگیرد. در بعضی موارد، این عفونتها به قدری پیشرفت میکنند که نه تنها به دارو تاثیری نشان نمیدهند، بلکه خطر از دست دادن بینایی را هم بیشتر میکنند.
تخلیه (drainage) معمولاً وقتی مطرح میشود که آبسه ایجاد شده باشد (مثل هوردئولوم/گلمژه، داکریوسیستیت چرکی، آبسه تحتپریوست مداری/آبسه مداری). در این موارد، علاوه بر آنتیبیوتیک مناسب، بازکردن و تخلیهٔ آبسه میتواند اندیکاسیون داشته باشد؛ اما برای بیشتر عفونتهای سطحی مانند ورم ملتحمه، درمانهای دارویی/مراقبتی کفایت میکند.
خلاصه محتوا
- عفونت چشم چیست؟ عفونت چشم به درگیری بخشهایی مانند پلک، ملتحمه، قرنیه یا حتی نواحی عمقیتر چشم توسط باکتریها، ویروسها یا قارچها گفته میشود که در موارد شدید میتواند بینایی را تهدید کند.
- منظور از تخلیه عفونت چشم: تخلیه عفونت چشم به معنای خارجکردن ترشحات چرکی و عفونی ناشی از آبسههای موضعی مانند گلمژه، داکریوسیستیت چرکی یا آبسه مداری است و با هدف کنترل عفونت و جلوگیری از پیشرفت آن انجام میشود.
- تفاوت تخلیه عفونت با تخلیه چشم: تخلیه عفونت فقط شامل بازکردن و تخلیه چرک از ناحیه عفونی است، در حالی که تخلیه چشم به خارجکردن کامل کره چشم مربوط میشود و تنها در شرایط بسیار خاص و شدید انجام میگیرد.
- بهترین روشهای تخلیه عفونت چشم: بسته به شدت عفونت، روشهایی مانند تمیزکردن ترشحات، کمپرس گرم، رعایت بهداشت، مصرف قطرهها و در موارد شدید جراحی برای تخلیه آبسه به کار میرود.
- نقش جراحی در تخلیه عفونت: جراحی زمانی مطرح میشود که آبسه تشکیل شده یا عفونت به درمان دارویی پاسخ ندهد و هدف آن کاهش فشار، التهاب و جلوگیری از گسترش عفونت است.
- اهمیت رعایت بهداشت: شستوشوی دستها، پرهیز از مالش چشم، عدم استفاده از لنز و لوازم آرایشی در دوره عفونت نقش مهمی در تسریع بهبود و پیشگیری از عود دارد.
- مراقبتهای بعد از تخلیه عفونت چشم: استریل نگهداشتن محل، جلوگیری از تماس آب و مواد شوینده با چشم و استراحت دادن به چشم از عوامل کلیدی در روند بهبودی هستند.
- عوارض احتمالی تخلیه عفونت چشم: در صورت شدت عفونت یا درمان دیرهنگام، ممکن است عوارضی مانند تاری دید، التهاب مزمن، زخم قرنیه یا محدودیت حرکات چشمی ایجاد شود که اغلب ناشی از خود عفونت است نه عمل تخلیه ساده.
- چه زمانی تخلیه عفونت چشم لازم است؟ وجود ترشحات چرکی، درد شدید، تورم واضح، چسبندگی پلکها یا عدم پاسخ به دارو از نشانههایی است که نیاز به ارزیابی فوری چشمپزشک را مطرح میکند.
عفونت چشم چیست؟
عفونت چشم نوعی بیماری چشمی است که به دلیل میکروارگانیسمهایی مانند انواع باکتری، ویروس و قارچها امکان دارد به آن مبتلا شوید. یکی از رایجترین عفونت این بیماری، ورم ملتحمه (conjunctivitis) است. ملتحمه نوعی غشای نازک است که سطح داخلی پلکها و قسمت سفیدی چشم که به آن صلبیه هم میگویند را در بر میگیرد.
عفونت چشمی در برخی موارد امکان دارد به شکل بسیار زیادی خطرناک باشد و حتی ممکن است سبب از دست رفتن بیناییتان شود که باید در اولین فرصت به پزشک مراجعه کنید. این نوع عفونت میتواند در هر قسمتی از چشم مانند قرنیه، پلک، صلبیه یا حتی در بخشهای بیرونی چشم تشکیل شوند و برای شما مشکلاتی جدی ایجاد کنند.
منظور از عمل تخلیه عفونت چشم چیست؟
عمل تخلیه عفونت چشم به فرآیندی گفته میشود که در آن ترشحات چرکی یا عفونی از نواحی مختلف چشم، مانند پلکها، کیسه اشکی یا اطراف کره چشم، تخلیه میشوند. این کار معمولاً در شرایطی انجام میشود که عفونت شدید باشد یا به درمانهای دارویی پاسخ ندهد. در این مواقع، پزشک ممکن است تصمیم بگیرد با ایجاد یک برش کوچک و کنترلشده، ترشحات را خارج کرده و از پیشرفت عفونت جلوگیری کند.
گاهی اوقات افراد این روش را با عمل «تخلیه چشم» اشتباه میگیرند؛ در حالی که این دو کاملاً متفاوتاند. تخلیه چشم، یعنی خارج کردن کامل کره چشم از حدقه که در موارد بسیار خاص مانند وجود تومورهای بدخیم، آسیبهای شدید یا بیماریهای غیرقابل درمان انجام میشود. اما «تخلیه عفونت» فقط برای خارج کردن عفونت و ترشحات موضعی است و کره چشم همچنان در جای خود باقی میماند.
در واقع، تخلیه عفونت چشم روشی نسبتاً ساده و کمخطر است که در صورت تشخیص صحیح پزشک، میتواند باعث تسریع بهبود، کاهش التهاب و جلوگیری از عوارض جدیتر شود. البته که پیچیدگی و ریسک تخلیه به محل درگیری بستگی دارد. تخلیهٔ گلمژه یا کیست میبومی معمولاً سرپایی و کمخطر است، اما تخلیهٔ آبسهٔ مداری یا داکریوسیستیت حاد میتواند نیازمند اتاق عمل/بیهوشی و تیم تخصصی باشد و کمخطر محسوب نمیشود
Consider immediate surgical drainage of any focal abscess in addition to appropriate empiric therapy
در کنار درمان تجربی مناسب، تخلیهٔ جراحیِ فوریِ هر آبسهٔ موضعی را مدنظر داشته باشید.
مقاله AAO در مورد MRSA/آبسه
تفاوت تخلیه عفونت با تخلیه چشم چیست؟
تخلیه عفونت چشم (Drainage): باز کردن و خارجکردن چرک/ترشحات ناشی از آبسه یا عفونت موضعی اطراف چشم، مثلاً گلمژه (هوردئولوم)، آبسه پلک، داکریوسیستیت چرکی (کیسه اشکی)، یا آبسه/سلولیت مداری. بسته به محل، همراه با آنتیبیوتیک و مراقبت انجام میشود و معمولاً حفظ چشم هدف است.
تخلیه چشم (Eye removal: Enucleation/Evisceration): خارجکردن کامل کره چشم (Enucleation) یا خارجکردن محتویات آن با باقیگذاشتن صُلبیه (Evisceration). اندیکاسیونهای محدود: تومور بدخیم داخل چشمی، آسیبهای غیرقابل ترمیم، درد نابینا، عفونتهای وخیم و غیرقابل کنترل. پس از عمل، پروتز چشمی استفاده میشود.
بهترین روشهای تخلیه عفونت چشم
تخلیه عفونت چشم نیز ممکن است با روشها و دلایل گوناگونی انجام شود که در ادامه به این موضوعات اشاره میکنیم:
- تمیز کردن ترشحات
- انواع جراحی
- استریل کردن بخش عفونی شده
- استفاده از کیسههای گرم (کمپرس گرم برای گلمژه یا کیست میبومی و برخی التهابهای لبه پلک توصیه میشود و به تخلیهٔ خودبهخودی کمک میکند. در عفونتهای ویروسی یا باکتریایی ملتحمه نقش تسکینی دارد و برای آبسهٔ عمقی/مداری کافی نیست.)
- رعایت اصول بهداشتی
- کمک گرفتن از قطرههای اشک مصنوعی
و در موارد بسیار شدیدتر که به پزشک مراجعه میکنید امکان دارد داروهایی را تجویز کند که عبارتند از:
- قطرههای آنتیبیوتیک
- قطرههای ضدویروسی
- قطرههای ضد قارچی
- انواع داروهای ضدالتهابی
در ادامه دو مورد از بهترین موارد برای تخلیه عفونت چشم را به صورت مختصر برایتان توضیح میدهیم.
جراحی
در موارد بسیار حاد و خطرناک مثل آبسه پلک و عفونتهای درونی چشم که به دارو واکنشی نمیدهند و امکان دارد جراحی برای تخلیه عفونت چشم انجام شود.
رعایت بهداشت
حتما قبل از دست زدن به چشمهایتان دستهای خود را تمیز شستوشو دهید و در استفاده از لنزها، لوازم آرایشی پرهیز و حتی از مالش چشم خودداری فرمایید تا روند بهبودی سرعت پیدا کند.
موارد قابل توجه برای تخلیه عفونت چشم
برای درمان و بهبود پیدا کردن تخلیه عفونت چشم چند روش ساده وجود دارد که میتوانند سرعت روند درمان را بیشتر کنند که عبارتند از:
- تمیز کردن جراحی
- دوری از تماس با مایعات
- استراحت و دوری از هر گونه فعالیت چشمی
استریل کردن قسمت جراحی شده
تمیز نگه داشتن چشم با سرمهای نمکی و گازاستریل، موجب جلوگیری از اجماع ترشحات عفونی چشم میشود. توجه داشته باشد که تعویض پانسمان تنها با تجویز پزشک و در محیطی کاملا بهداشتی و استریل انجام شود.
احتیاط جهت تماس آب و انواع مواد شوینده به چشم
تا زمان بهتر شدن کامل جراحی تخلیه عفونت چشم، باید از برخورد آب، صابون، شامپو و دیگر مواد شوینده به چشم جلوگیری کرد. هنگام حمام کردن نیز حتما باید احتیاط کنید که هیچگونه مواد شوینده با چشم تماس نداشته باشد و بهتر است از شستن بخش عفونی چشم به صورت مستقیم پرهیز کنید.
استراحت و دوری از فعالیتهای مرتبط با چشم
بعد از انجام تخلیه عفونت چشم، بافت چشم نیازمند استراحت است. که بهتر است از:
- از تماشای دراز مدت تلویزیون یا کار با موبایل و لپتاپ از فواصل نزدیک خودداری فرمایید.
- پرهیز از مطالعات بلند مدت
- داشتن خواب منظم و دقیق
عوارض تخلیه عفونت چشم
عوارض تخلیه عفونت چشم معمولا ریشه از عفونتهای چشمی دارد که مورد درمان قرار نگرفتهاند و فرد مجبور به تخلیه عفونت میشود که ممکن است عوارضی را به همراه داشته باشد. این عارضهها بسته به نوع و میزانشان با یکدیگر متفاوتند که میتوانند شامل از دست دادن بینایی، زخم قرنیه، التهابات چشمی، پیشرفت عفونت چشم باشند. همانگونه که قبلتر اشاره کردیم تخلیه عفونت چشم به معنای تمیز کردن ترشحات میباشد نه خارج کردن چشم که در بخش دیگری از زمینه چشم است.
عوارض جانبی و سطحی
عوارض جانبی و سطحی تخلیه عفونت چشم شامل موارد زیر است:
- ترشحات چشمی
- محدود شدن حرکات بینایی
- گود شدن زیر چشم
- مشخص شدن پروتزها
- افتادگی پلک
- زخم شدن قرنیه
- تار شدن دید
- پیشرفت عفونت در اطراف چشم
- التهابات مزمن
- انواع عفونت دائمی
این عوارض بهطور معمول به جراحی تخلیه آبسههای پلکی/داکریوسیستیت مربوط نیستند. مشخص شدن پروتز و برخی تغییرات حجمی بیشتر به جراحیهای تخلیه چشم (enucleation/evisceration) و کارگذاری پروتز مربوط است، که موضوعی کاملاً متفاوت با تخلیه عفونت چشم است.
محدودیت در بینایی
محدود شدن حرکت چشم یکی از عارضههای احتمالی ناشی از تخلیه عفونت چشم است که امکان دارد به خاطر روش جراحی، التهابات و ایجاد شدن زخم در ناحیه قرار گرفتن پروتز صورت بگیرد.
گودی چشم
گودی چشم بهطور مستقیم بر اثر تخلیه عفونت چشم ایجاد نمیشود، بلکه بیشتر به خاطر اثرات انجام این جراحی است. از دیگر عوارضی که ممکن است گودی چشم اتفاق بیفتد میتوان به عوامل ژنتیکی، کم شدن وزن، آلرژیها، کمخوابی و افزایش سن اشاره کرد. در عین حال، اگر عفونت چشمی موجب التهابات حاد و متورم شدن بافت اطراف چشم شود، امکان دارد بعد از بهتر شدن، گودی و فرورفتگیهایی ایجاد کند.
افتادگی پلک
افتادگی پلک بهطور مستقیم بر اثر تخلیه عفونت چشم ایجاد نمیشود، اما عفونتهای چشمی امکان دارند موجب التهابات، آسیبهای عصبی و عضلانی شده که امکان دارد این عارضهها خوشان منجر به پتوز اکتسابی شوند. عفونتهای حاد چشمی میتوانند عارضههای خطرناکتری مثل زخم قرنیه را به همراه بیاورند که در صورت درمان نشدن صحیح یا به موقع این عوارض، بیناییتان را تهدید میکند.
تاری دید
تخلیه عفونت چشم نیز میتواند موجب تاری دید شود. تاری دید امکان دارد ناشی از التهابات و آسیبهای وارده به چشم وعفونتهایی مثل کراتیت یا ورم ملتحمه باشد که با نشانههایی مثل سرخی چشم، احساس درد و حساس شدن چشم به نور همراه است. در مواقعی که درمان به موقع صورت نگیرد احتمال کم شدن دید شما بسیار بیشتر میشود و یا در مواقع خطرناکتر موجب از دست دادن بینایی خواهد شد.
چه زمانی برای تخلیه عفونت چشم مناسب است؟
در صورت دیدن مواد خارج شده چرکی، چسبیده شدن پلکها، احساس درد شدید، قرمز یا متورم شدن چشمها، حتما به پزشک مراجعه فرمایید تا علت دقیق بیماری مشخص شود و تخلیه عفونت چشم را برایتان تجویز کند یا روش درمانی مناسبتری را در پی بگیرد؛ همانطور که گفتیم مراجعه به چشمپزشک برای شناخت و درمان واجب است و به هیچ عنوان نباید رفتن به پزشک را به تعویق بیاندازید.
سخن نهایی
تخلیه عفونت چشم، روشی درمانی مهم و حساسی است که جهت تمیز کردن کامل چشم از عفونتهای سرسخت مورد استفاده قرار میگیرد. این عمل تنها بخشی از روند درمان است که میتواند با استفاده از روشهای مختلفی مثل پاکسازی ترشحات عفونی و استریل کردن قسمتهای عفونی شده انجام شود. مراقبتهای بعد از این عمل نیز بسیار مهم هستند و در صورتی که مراقبت از این بیماری به درستی انجام نشود و درمان کامل صورت نگیرد، عوارضی مثل زخم قرنیه، تاری دید، افتادگی پلک و حتی در شرایط وخیم تر موجب از دست دادن بینایی میشوند.
رعایت اصول بهداشتی، استفاده منظم داروها و مراجعه دقیق به پزشک، از موارد مهم برای بهبود کامل و جلوگیری از بازگشت عفونت محسوب میشود.