درد حدقه چشم، میتواند از احساس ناراحتی خفیف تا درد شدید متغیر باشد و ممکن است در یک چشم یا هر دو چشم احساس شود. دلایل متعددی برای بروز این عارضه وجود دارد که از جملهی آنها میتوان به بیماریهای چشمی، مشکلات بینایی، عفونتها، التهاب عصبی یا حتی استرس اشاره نمود.
این بیماری در برخی موارد میتواند نشانهای از یک مشکل جدی باشد، به همین علت مراجعه به پزشک برای تشخیص علت این درد ضروری است. در این مقاله قصد داریم به علت درد حدقه چشم، علائم مربوط به این عارضه، روشهای تشخیص و درمان آن بپردازیم. پس تا پایان مقاله همراه ما باشید.
درد حدقه چشم چیست؟
درد حدقه چشم نوعی ناراحتی یا درد است که در ناحیه کاسه چشم (حدقه چشم) احساس میشود. این درد ممکن است خفیف یا شدید باشد و در یک چشم یا هر دو چشم، به صورت همزمان رخ دهد.
حدقه چشم ساختاری استخوانی دارد که چشم، اعصاب بینایی، عضلات چشمی، رگهای خونی و بافتهای حمایتی چشم را احاطه میکند. به همین دلیل هرگونه التهاب، آسیب یا مشکل عصبی در این ناحیه میتواند باعث ایجاد درد در پشت کاسه چشم شود.
علائم درد حدقه چشم
درد حدقه چشم یکی از دردهایی است که میتواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. تشخیص دقیق علت این درد همیشه آسان نیست و ممکن است نیاز به بررسیهای تخصصی توسط چشمپزشک، نورولوژیست (متخصص اعصاب) و روماتولوژیست (متخصص داخلی) باشد.
درد پشت چشم ممکن است بهصورت خفیف، شدید یا حتی احساس وجود جسم خارجی در ناحیه چشم بروز کند و برخی از افراد نیز با علائمی نظیر سردرد شدید مواجه میشوند. اگر بخواهیم به رایجترین علائم این عارضه اشاره کنیم میتوانیم موارد زیر را نام ببریم:
- قرمزی یا خارش چشمها
- خشکی یا سوزش چشمها
- حساسیت به نور و تاری دید
- التهاب یا تورم در اطراف چشم
- دوبینی
- تغییر در میدان دید یا مشاهده نقاط تاریک
- وجود ترشحات چشمی
- تب و بدن درد
- سر درد
- احساس فشار و درد در سینوسها
- درد همراه با تیر کشیدن یا درد ضرباندار در ناحیه چشم
- احساس وجود جسم خارجی در چشم
علت درد حدقه چشم
درد حدقه چشم میتواند ناشی از مشکلات بینایی، عفونتها، التهابات عصبی، خستگی چشم یا افزایش فشار داخلی چشم باشد. اگر این درد شدید، طولانیمدت و همراه با کاهش دید باشد، میبایست در اسرعوقت به چشمپزشک مراجعه کنید. در ادامه مهمترین دلایل ایجاد درد حدقه چشم را معرفی کرده و شرح خواهیم داد:
- ضربه به چشم
- خشکی چشم
- گلوکوم
- سینوزیت
- آنوریسم
- میگرن
- سردردهای خوشهای
- اسکلریت (scleritis)
- پاپیل ادم (papilledema)
- استرس
ضربه به چشم
چشمها یکی از حساسترین اعضای بدن هستند و در صورتی که به آنها ضربه یا فشار بیش از حد وارد شود، میتوانند صدمه ببینند و باعث ایجاد مشکلات بینایی و درد پشت کاسه چشم شوند.
خشکی چشم
خشکی چشم یکی از بیماریهای رایج چشمی است که در آن میزان تولید اشک برای حفظ رطوبت چشمها، کاهش مییابد. این بیماری میتواند منجر به خشکی، احساس ناراحتی و تحریک چشمها شود. از دیگر عوارض مرتبط با این بیماری حساسیت به نور و سردرد میباشند و میتوانند باعث ایجاد درد حدقه چشم یا درد پشت کاسه چشم شوند.
گلوکوم
گلوکوم یک بیماری چشمی است که به دلیل افزایش فشار داخل چشم بهوجود میآید. افزایش فشار چشم میتواند به عصب بینایی آسیب برساند و منجر به کاهش بینایی یا حتی نابینایی شود.
یکی از علائم ابتلا به گلوکوم، درد حدقه چشم است. زمانی که فشار داخل چشم بالا میرود، فرد ممکن است احساس درد یا فشار در ناحیه پشت چشم داشته باشد. درد ناشی از این عارضه میتواند با تاری دید، مشاهده هالههای نورانی، سردرد و قرمزی چشم همراه شود.
سینوزیت
سینوسها حفرههای هوایی داخل جمجمه هستند که وظیفه تنظیم رطوبت و جریان هوا را بر عهده دارند. سینوزیت زمانی اتفاق میافتد که سینوسها عفونت کنند و ملتهب شوند. علت این عارضه میتواند عفونتهای ویروسی، باکتریایی یا آلرژی باشد. هنگامی که سینوسها ملتهب یا مسدود شوند، فرد ممکن است فشار و درد پشت کاسه چشم، پیشانی و گونهها را تجربه کند.
آنوریسم
آنوریسم یک بیماری است که در آن رگهای خونی ضعیف یا متورم شده و میتواند باعث پارگی و نشت خون در بافتهای اطراف چشم شود. این عارضه معمولا در شریانهای مغزی یا قلبی رخ میدهد، اما اگر در نزدیکی چشم اتفاق بیفتد، میتواند نشانه بروز آنوریسم مغزی باشد و عوارضی همچون درد حدقه چشم یا مشکلات بینایی نظیر دوبینی را ایجاد کند.
میگرن
میگرن یکی از انواع شایع سردرد است که میتواند باعث ایجاد درد ضربانی بهشکل متوسط تا شدید شود. درد ناشی از میگرن اغلب در پیشانی، شقیقهها و پشت چشم احساس میشود. یکی از ویژگیهای بارز میگرن، ارتباط آن با درد حدقه چشم و مشکلات بینایی است.
لازم است بدانید که مشکلات بینایی ناشی از میگرن موقتی هستند و با اجتناب از مصرف برخی داروها، محرکها و تغییر سبک زندگی قابل پیشگیری و درمان است.
سردردهای خوشهای
از دیگر دلایلی که موجب ایجاد درد حدقه چشم میشود سردردهای خوشهای هستند. این نوع از سردردها معمولا بهصورت ناگهانی یا دورهای و در یکطرف سر ایجاد میشوند. تحقیقات نشان میدهند که این عارضه با فعالیتهای غیرطبیعی مغزی، تغییرات هورمونی، تغییرات در عروق خونی مغز و عوامل محرک نظیر مصرف سیگار، تغییرات آبوهوا و فشار یا دمای هوا نیز در ارتباط است.
اسکلریت (Scleritis)
اسکلریت نوعی بیماری التهابی شدید است که بخش اسکلرا (صلبیه) چشم را تحت تاثیر قرار میدهد. صلبیه همان لایه سفید و محافظ چشم است که التهاب آن میتواند باعث درد شدید، قرمزی و کاهش بینایی شود. عموما اسکلریت یکی از چشمها را تحت تاثیر خود قرار میدهد و درد ناشی از آن در ناحیه پشت و جلوی چشم ایجاد میشود.
پاپیل ادم (papilledema)
پاپیل ادم به تورم دیسک بینایی (optic disc) گفته میشود که دلیل آن افزایش فشار داخلی جمجمه (ICP) است. این وضعیت معمولا نشاندهنده یک مشکل جدی عصبی یا مغزی است که نیاز به بررسی فوری توسط پزشک دارد و میتواند بینایی یک یا دو چشم را تحت تاثیر خود قرار دهد.
مهمترین علائم ابتلا به این بیماری شامل درد حدقه چشم، تاری یا کاهش میدان دید، دوبینی یا مشاهده هالههای نور و حالت تهوع یا استفراغ میباشد.
استرس
استرس و نگرانی میتوانند واکنشهای فیزیولوژیکی مختلفی در بدن ایجاد کنند که چشمها و بینایی را نیز تحت تاثیر قرار میدهند. استرس از عوامل ایجاد کنندهی سردردهای تنشی یا عصبی است که علائمی نظیر درد آزاردهنده در ناحیه پشت یک یا هر دو چشم، صورت و سر دارند.
سایر دلایل
علاوه بر دلایلی که به آنها اشاره کردیم، تومورها یا سرطانهای مرتبط با چشم و مشکلات مرتبط با دندانها نظیر خرابی یا عفونتدندان نیز از دیگر موارد ایجاد کنندهی درد و ناراحتی در ناحیه پشت چشم هستند.
عوارض درد پشت چشم
همانطور که اشاره کردیم، درد پشت چشم ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شود و در صورت عدم درمان به موقع، میتواند عوارضی جدی به همراه داشته باشد که بر سلامت بینایی و کیفیت زندگی فرد تاثیر بگذارد. برخی از عوارض درد پشت چشم عبارتند از:
- تاری دید یا کاهش بینایی
- درد در زمان حرکت چشم
- حساسیت به نور
- التهاب و تورم حدقه
- افزایش فشار داخل چشم
- اختلالات خواب، خستگی و کاهش تمرکز
روشهای تشخیص درد حدقه چشم
همانطور که به آن پرداختیم درد حدقه چشم میتواند ناشی از مشکلات عصبی، عفونتها یا بیماریهای چشمی باشد. برای تشخیص دقیق علت این عارضه پزشکان از روشهای مختلفی استفاده میکنند که در ادامه آنها را شرح میدهیم:
معاینه فیزیکی چشم
در معاینه فیزیکی پزشک به بررسی وضعیت قرمزی، تورم، خشکی یا حساسیت چشم میپردازد. ارزیابی حرکت چشمها، واکنش مردمک چشم به نور و تشخیص وجود التهاب یا ترشح غیرطبیعی نیز از دیگر مواردی است که چشمپزشک در معاینه فیزیکی بررسی میکند.
اندازهگیری فشار داخل چشم (تونومتری)
از تونومتری برای بررسی فشار داخلی چشم که از عوامل ایجاد بیماری گلوکوم است، استفاده میشود. از دیگر کاربردهای این روش تشخیصی، ارزیابی میزان تاثیر زیاد بودن فشار چشم بر عصب بینایی است.
تصویربرداری (CT-Scan یا MRI)
از روشهای تصویربرداری نظیر CT-Scan یا MRI برای بررسی ساختار حدقه چشم و مغز، تشخیص تومورها، خونریزی یا التهاب عصبی و همچنین تشخیص سینوزیت که از عوامل ایجاد درد حدقه چشم هستند، استفاده میشود.
آزمایشهای عصبی و بررسی عصب بینایی
پزشک با استفاده از آزمایشهای عصبی میتواند عملکرد عصب بینایی، التهاب عصب بینایی (نوریت اپتیک) و نیز حساسیت چشم به نور را ارزیابی کند و به علت بروز درد در ناحیه چشم پیببرد.
تست میدان بینایی
هدف از تست میدان بینایی تشخیص نقاط کور یا محدودیت دید است که میتواند نشاندهندهی مشکلات عصبی یا چشمی باشد.
بررسی عوامل سیستمیک
پزشک با تجویز آزمایش خون و بررسی بیماریهای زمینهای، میتواند عفونتهای ویروسی یا بیماریهای خودایمنی که از عوامل ایجاد التهاب و درد ناحیه چشم میباشند را شناسایی کند.
6 راه پیشگیری از درد حدقه چشم
درد حدقه چشم میتواند ناشی از عوامل مختلفی نظیر فشار چشمی، خشکی چشم، یا حتی خستگی مفرط باشد. با رعایت راهکارهای ساده اما موثر میتوان از این عارضه پیشگیری کرد. این راهکارها عبارتند از:
- استراحت کافی برای چشمها: اگر ساعتهای طولانی مقابل صفحه نمایش مینشینید، استفاده از قانون 20-20-20 میتواند بسیار مفید باشد. طبق این قانون باید هر 20 دقیقه به مدت 20 ثانیه به نقطهای در فاصله 20 فوتی (6متری) نگاه کنید. با رعایت این قانون عضلات چشم استراحت کرده و احتمال بروز خشکی چشم و ضعف بینایی نیز کاهش مییابد.
- رعایت بهداشت چشمی: خودداری از مالیدن چشمها با دست آلوده و استفاده از لنزهای استاندارد و بهداشتی نیز میتواند از ایجاد تورم و ناراحتیهای چشمی جلوگیری کند.
- تغذیه مناسب: مصرف مواد غذایی حاوی ویتامینهای A ،C و E مانند ماهی، سبزیجات برگدار و خشکبار برای سلامت چشمها بسیار مفید هستند.
- جلوگیری از خشکی چشم: استفاده از اشک مصنوعی در صورت احساس خشکی چشم و همچنین حفظ رطوبت محیط پیرامون با دستگاههای بخور نیز تاثیر زیادی در جلوگیری از ایجاد درد حدقه چشم دارد.
- محافظت از چشمها در برابر نور مضر: قرار گرفتن طولانیمدت در معرض نور آبی صفحهنمایش یا اشعهی خورشید، میتواند باعث ایجاد ناراحتیهای چشمی شود. کاهش روشنایی مانیتور یا استفاده از حالت مطالعه (reading mode) در موبایل یا PC و استفاده از عینکهای محافظ در برابر اشعه مضر خورشید، میتواند بسیار کمک کننده باشد.
- خواب کافی: خواب کافی نقشی کلیدی در سلامت چشمها و جلوگیری از ابتلا به بیماریهای چشمی که از عوامل ایجاد درد حدقه چشم هستند، دارد. هنگام خواب چشمها استراحت کرده و اشک طبیعی تولید میکنند که مانع از ایجاد خشکی چشم میشود.
روشهای درمان درد حدقه چشم
درد پشت چشم میتواند ناشی از عوامل مختلفی باشد و بسته به علت درد، پزشک متخصص میتواند درمانهای مختلفی را برای شما تجویز کند. در ادامه به رایجترین روشهای درمان درد حدقه چشم اشاره خواهیم کرد:
- استراحت دادن به چشمها در طول روز، کاهش استفاده طولانیمدت از صفحهنمایش و مطالعه در نور مناسب یک روش پیشگیری و درمان ابتدایی موثر است.
- استفاده از کمپرس گرم یا سرد موجب کاهش التهاب و تسکین درد و التهاب عضلات چشم میشود.
- استفاده از قطرههای چشمی که با نظر پزشک و برای درمان خشکی شدید چشم یا تحریک ناشی از آلرژی کاربرد دارند.
- مصرف داروهای ضد التهاب و مسکنهایی مانند ایبوپروفن یا دیگر داروهای تجویزشده توسط پزشک نیز میتواند به تسکین درد حدقه چشم کمک کند.
- در صورت ابتلا به سردردهای خوشهای یا میگرنی، اکسیژندرمانی یا مصرف داروهای پیشگیریکننده میتواند روش درمانی مناسبی باشند.
- اگر به سینوزیت مبتلا شدهاید و درد حدقه چشم دارید، استفاده از بخور گرم در کنار مصرف آنتیبیوتیکها و داروهای ضداحتقان تجویزشده توسط پزشک مفید خواهد بود.
سخن پایانی
اگر به درد حدقه چشم مبتلا شدهاید و با گذشت زمان و بکارگیری روشهای درمان خانگی مانند کمپرس گرم یا سرد و استراحت دادن به چشمها این عارضه بهبود پیدا نکرده است. میبایست در اسرع وقت به پزشک متخصص مراجعه نمایید تا از بروز عوارض خطرناک بعدی جلوگیری کنید و درمان مناسب را پیش بگیرید.
همچنین توصیه میکنیم از مصرف خودسرانه قطرههای چشمی
و داروهای مسکن اجتناب کنید. زیرا استفاده از درمانهای دارویی بدون نظر پزشک متخصص، نه تنها به تسکین و بهبود درد حدقه چشم کمکی نمیکنند بلکه ممکن است موجب وخیمترشدن علائم درد حدقه چشم و ایجاد عوارض جدی شوند.